Rubriek Biblio-technisch

Hoewel ik op geen enkele manier ooit heb verkondigd bovengemiddeld verstand te hebben van Het Nieuwe Werken, stond ik afgelopen donderdag toch tijdens het NVB Congres in Ede op het podium om daarover te vertellen. Nou ja, eigenlijk ging mijn verhaal vooral over de rol van de kennis(ver)werker (ook wel bekend als de informatiespecialist) in relatie tot het Nieuwe Werken en in combinatie met de social media tools en mobiele devices die daarbij horen.

Oké, over die gecombineerde elementen kan ik wel iets zinnigs zeggen, zeker nadat ik vooraf door Moqub werd bijgeschoold op het gebied van Het Nieuwe Werken. Over het verloop van de sessie lees je ook bij Moqub, hieronder for the record nog mijn slides:

Op verzoek van de Open2011 organisatie schreef ik een gastblog over het verstandshuwelijk tussen wetenschappers en uitgevers, en de nog geringe impact van Open Access daarop. Dit stukje is vandaag gepubliceerd op de Open2011 site, met als titel: Als belastingbetaler heb ik ook zo mijn gedachten.

En na Brussel begin deze week gelijk nog maar eens op het podium, maar nu ietsje dichterbij, bij congrescentrum Domstad in Utrecht en met een geheel ander onderwerp; de vernieuwde HBO Kennisbank. De door het SHB georganiseerde bijeenkomst was georganiseerd rondom het thema “Digitaal publiceren: kennisdeling, kwaliteit en trends”. De vernieuwde HBO Kennisbank past natuurlijk prima bij dat thema, zie de Powerpoint voor de inhoud van het verhaal. Overigens zijn er opnames gemaakt van alle sprekers, deze worden binnenkort geplaatst op de SHB website.

Afgelopen dinsdag mocht ik tijdens de jaarlijkse netwerk- en studiedag van de Vlaamse overheidsbibliotheken een presentatie verzorgen. Locatie was het prachtige gebouw van het Vlaamse Parlement in Brussel, het thema: federated en discovery search. Op mijn fikse vertraging vanwege een verkeersinfarct van Antwerpen tot Brussel werd gelukkig uitermate relaxed gereageerd, klasse. De volgorde van het programma werd dus aangepast, wat mij gelegenheid gaf om even bij te komen van mijn file-stress. Het gaf me ook tijd om te luisteren naar de andere sprekers over hun projecten voor de Vlaamse overheidsbibliotheken. Ook daar blijkt het lastig balanceren tussen verplicht bezuinigen en willen innoveren. Een mogelijkheid daartoe is de inzet van een federatieve- of discovery zoekmachine, maar voor de Vlaamse overheidsbibliotheken is dat nog vrij nieuwe materie. Vandaar dus dat ik werd gevraagd om de plussen en minnen rondom federatieve en discovery zoeksystemen toe te lichten. Die zijn er zeker- voor beide oplossingen, zie verder de Powerpoint hieronder.

Aanstaande maandag komt er een einde aan een jaar lang voorbereiden, dan lanceren we voor Fontys Mediatheek de opvolger van Fontys FELIX, onze oude trouwe federatieve zoekmachine mag met pensioen. De opvolger staat te trappelen om z’n plek in te nemen en om de community alvast een beetje warm te maken hebben we een heuse interactieve trailer gelanceerd. Echt interactief wordt ie pas wanneer je erin slaagt om de voorbij vliegende QR Code te vangen met de barcodelezer van je smartphone. Ook leuk als je niet bij Fontys studeert of werkt!

Je hebt onderstaand promo-felicitatie-filmpje dat recentelijk gemaakt werd ter ere van het vijfjarig bestaan van Twitter vast wel ergens langs zien komen. In een kleine drie minuten wordt je getrakteerd op een serie rake one-liners van bekende en/of belangrijke wereldburgers. Onderliggende boodschap is natuurlijk dat dat Twitter voor hen- en dus ook voor ons als minder bekende wereldburgers een uitermate belangrijk en schier onmisbaar platform is geworden.

Of dat echt zo is, dat moeten we over vijf jaar nog maar eens bekijken. Maar let eens op de titel die het filmpje heeft meegekregen: Follow Your Interests. Discover Your World. Twitter. Laten we de merknaam Twitter in die slogan nu eens vervangen door de bibliotheek: Follow Your Interests. Discover Your World. The Library.

Mooie slogan hè? Heel passend ook. Doe me een lol en kijk nu nog eens naar onderstaand filmpje en telkens wanneer iemand ‘twitter’ zegt, vervang je dat in gedachten door ‘library’. 

Het klopt helemaal. Twitter is the new library!

Digitale collectievorming. Rare term eigenlijk...digitale collectievorming. De toevoeging van het woord ‘digitale’ impliceert dat het iets anders moet zijn dan gewone collectievorming en dat is ook zo. Een belangrijk verschil zit in de wijze waarop de content beschikbaar wordt gesteld. Simpel gezegd, een fysieke collectie boeken en tijdschriften is beschikbaar voor wie toegang heeft tot de ruimte waar die collectie wordt aangeboden. De digitale collectie heeft die beperking niet, gebruik van de materialen is tijds- en plaatsonafhankelijk. Tot dusver niets nieuws.

Maar dan nu het échte verschil: wie aan collectievorming voor de fysieke bibliotheek of mediatheek doet, kan op titelniveau nieuwe boeken en tijdschriften aanschaffen. Daarbij gelden er nauwelijks beperkingen. In principe kan ieder boek of tijdschrift worden aangeschaft om aan de collectie toe te voegen.

Probeer dat maar eens met digitale materialen. Wil je als biblliotheek één ebook aanschaffen? Of één digitaal tijdschrift? Dat kan dus niet. Nou ja, het kan soms wel, bijvoorbeeld als de contentleverancier gebruik maakt van social DRM, maar zelfs dan gelden er vaak zoveel beperkende voorwaarden dat het mogelijk zelfs strafbaar zou kunnen zijn om ze publiekelijk beschikbaar te stellen. 

En dus nemen we als bibliotheeksector geen individuele digitale titels af, maar databanken. In feite zijn dat bundels, ofwel packages met door leveranciers samengestelde content. Meestal gaat het om ejournals, soms zitten er wel 5.000 tot 10.000 tijdschrifttitels in zo’n databank. Een beetje bibliotheek heeft dus al snel een collectie van 40.000 ejournals plus een paar duizend ebooks.

Terug naar de term ‘digitale collectievorming’. Zie je het probleem?

Met geen mogelijkheid kun je op titelniveau aan digitale collectievorming doen! Ten eerste gaat het simpelweg om teveel titels, maar belangrijker nog: de inhoudelijke samenstelling van databanken wordt volledig bepaald door contentleveranciers. Voor de bibliotheek beperkt digitale collectievorming zich tot het samenstellen van de digitale collectie op databank-niveau. Erg veel eer valt daarin niet te behalen, het gros van de universiteits- en hogeschoolbibliotheken is geabonneerd op grotendeels dezelfde databanken. Digitale collectievorming is ten opzichte van fysieke collectievorming feitelijk niet veel meer dan een administratief proces.

Mijn vraag is nu, dames en heren bibliothecarissen, hoe hebben wij het ooit zover kunnen laten komen?

Rondom de door Christian in gang gezette blogkermis had ik wel enige activiteit gesignaleerd, maar mijn door drukte ingegeven ultrakorte aandachtsspanne stond alleen wat vluchtig koppensnellen toe. Over de blogkermis-vraag zelf had ik ook niet echt nagedacht, behalve dan dat mijn antwoord zonder twijfel ‘ja’ zou zijn. Natuurlijk mag je een internetbron gebruiken. Gisteren wist Wilma (aka @wbk500) me via Twitter bij de discussie te betrekken door me te wijzen op het stemformulier op de blog van Annemarie. Ook daar was mijn antwoord direct ‘ja’, maar ik voelde inmiddels wel de behoefte om dat antwoord in iets meer dan 140 tekens toe te lichten.

Een mooie gelegenheid om mijn blog weer eens uit de winterslaap te halen. Even strekken nog, en daar gaan we.

De vraag of je een internetbron mag gebruiken is eigenlijk te ruim gesteld. Je kunt ‘m namelijk op vele manieren interpreteren. Zo heb je de juridische benadering, het auteursrecht is daarin een belangrijk element, maar ook zou je de vraag kunnen stellen vanuit de (af)studerende student, mogen in het afstudeerwerkstuk internetbronnen geciteerd worden? De grondvraag die hieraan vooraf gaat, is wellicht nog belangrijker: wat is dat precies, een internetbron?

Daarover kun je van mening verschillen, in mijn optiek vallen echt alle vormen van online content onder de noemer ‘internetbron’ en daarbij maak ik geen onderscheid tussen openbare en afgeschermde content. Voor mij kan een youtube-filmpje of een bittorrent-file een internetbron zijn, evenals een met wachtwoord afgeschermd beleidsdocument op een overheidssite. Dat is waarschijnlijk flink afwijkend van de gemiddelde definitie, die ongeveer zo zal luiden: ‘bij internetbronnen moet het gaan om openbare- via het web te benaderen content’. En die content, dat is dan vooral tekst-georienteerde content.

Zouden we mijn definitie hanteren, dan wordt het beantwoorden van de vraag ’u gebruikt een internetbron; mag dat?‘ nog eens een stuk complexer. Of misschien ook niet, want stel jezelf eens deze vraag: Mag je een illegale bittorrent-file gebruiken als internetbron? Ja, dat mag, tenminste zolang dat wettelijk is toegestaan. En eigenlijk geldt dat voor alle content; zolang je geen wetten overtreed, mag het gebruikt worden. Of dat in alle omstandigheden en voor alle doeleinden ook echt wenselijk is, dat is weer een heel andere vraag.

“Dit zouden we moeten opschrijven”, dacht ik regelmatig tijdens de iFontys Media Roadshow. Eind september was ik samen met collega Erik Oomen een week lang onderweg om de grotere mediatheeklocaties van Fontys te bezoeken. Eigenlijk vooral om de mogelijkheden van een zestal mobiele devices te demonstreren, maar de vele gesprekken met studenten, docenten en andere geïnteresseerden hebben ons ook weer veel stof tot nadenken gegeven.

Bijvoorbeeld over de kansen en mogelijkheden van mobiele devices in een informatierijke onderwijsomgeving, maar ook over de zeer beperkte beschikbaarheid van digitale studieboeken en de vele technische obstakels waardoor docenten gehinderd worden. En over de mediatheek, welke rol zou die kunnen hebben op dit gebied en welke (nieuwe) expertises horen daar dan bij? Kortom, veel input vanuit allerlei verschillende perspectieven, echt héél veel om over na te denken.

En wat kun je dan beter doen om dat alles een beetje te ordenen? Juist, dan gaan we het opschrijven. Voor het december-nummer van Digitale Bibliotheek schreven Erik en ik samen het artikel ‘Meet the mobiles’. Het artikel is, met dank aan uitgever Essentials, nu gratis te downloaden via www.digbib.nl. 

Gisteravond mocht ik in Den Bosch voor het Zuidelijk Informatie Netwerk een presentatie verzorgen over een wel heel actueel onderwerp, namelijk het ontwikkelen van de digitale bibliotheek in tijden van financiële tegenwind. Het werd een interessante avond, met een klein maar actief betrokken publiek. Voor wie er niet bij was, gelukkig hebben we de slides nog: