Rubriek Algemeen

Aanstaande maandag komt er een einde aan een jaar lang voorbereiden, dan lanceren we voor Fontys Mediatheek de opvolger van Fontys FELIX, onze oude trouwe federatieve zoekmachine mag met pensioen. De opvolger staat te trappelen om z’n plek in te nemen en om de community alvast een beetje warm te maken hebben we een heuse interactieve trailer gelanceerd. Echt interactief wordt ie pas wanneer je erin slaagt om de voorbij vliegende QR Code te vangen met de barcodelezer van je smartphone. Ook leuk als je niet bij Fontys studeert of werkt!

Je hebt onderstaand promo-felicitatie-filmpje dat recentelijk gemaakt werd ter ere van het vijfjarig bestaan van Twitter vast wel ergens langs zien komen. In een kleine drie minuten wordt je getrakteerd op een serie rake one-liners van bekende en/of belangrijke wereldburgers. Onderliggende boodschap is natuurlijk dat dat Twitter voor hen- en dus ook voor ons als minder bekende wereldburgers een uitermate belangrijk en schier onmisbaar platform is geworden.

Of dat echt zo is, dat moeten we over vijf jaar nog maar eens bekijken. Maar let eens op de titel die het filmpje heeft meegekregen: Follow Your Interests. Discover Your World. Twitter. Laten we de merknaam Twitter in die slogan nu eens vervangen door de bibliotheek: Follow Your Interests. Discover Your World. The Library.

Mooie slogan hè? Heel passend ook. Doe me een lol en kijk nu nog eens naar onderstaand filmpje en telkens wanneer iemand ‘twitter’ zegt, vervang je dat in gedachten door ‘library’. 

Het klopt helemaal. Twitter is the new library!

Woensdag verschijnt ie op papier, maar voor wie daarop niet kan wachten staat het gehele maart-nummer van SURF magazine nu al in PDF-vorm online. Met daarin op de laatste pagina (op papier dus de achterkant) een column van mijn hand. Daar ben ik echt wel een beetje trots op, niet in de laatste plaats omdat ik het stokje mag overnemen van Moqub, die zelf al aangaf in goed gezelschap te verkeren.

En voor wie het zich afvraagt: jazeker, onderstaand verhaal is volledig gebaseerd op werkelijk gebeurde feiten.

column SURF magazine maart 2011 - Gerard Bierens

SURF magazine is een gratis kwartaalmagazine met nieuws en achtergrondinformatie over ICT voor het hoger onderwijs en onderzoek. Aanmelden als abonnee doe je via www.surf.nl/magazine.

Digitale collectievorming. Rare term eigenlijk...digitale collectievorming. De toevoeging van het woord ‘digitale’ impliceert dat het iets anders moet zijn dan gewone collectievorming en dat is ook zo. Een belangrijk verschil zit in de wijze waarop de content beschikbaar wordt gesteld. Simpel gezegd, een fysieke collectie boeken en tijdschriften is beschikbaar voor wie toegang heeft tot de ruimte waar die collectie wordt aangeboden. De digitale collectie heeft die beperking niet, gebruik van de materialen is tijds- en plaatsonafhankelijk. Tot dusver niets nieuws.

Maar dan nu het échte verschil: wie aan collectievorming voor de fysieke bibliotheek of mediatheek doet, kan op titelniveau nieuwe boeken en tijdschriften aanschaffen. Daarbij gelden er nauwelijks beperkingen. In principe kan ieder boek of tijdschrift worden aangeschaft om aan de collectie toe te voegen.

Probeer dat maar eens met digitale materialen. Wil je als biblliotheek één ebook aanschaffen? Of één digitaal tijdschrift? Dat kan dus niet. Nou ja, het kan soms wel, bijvoorbeeld als de contentleverancier gebruik maakt van social DRM, maar zelfs dan gelden er vaak zoveel beperkende voorwaarden dat het mogelijk zelfs strafbaar zou kunnen zijn om ze publiekelijk beschikbaar te stellen. 

En dus nemen we als bibliotheeksector geen individuele digitale titels af, maar databanken. In feite zijn dat bundels, ofwel packages met door leveranciers samengestelde content. Meestal gaat het om ejournals, soms zitten er wel 5.000 tot 10.000 tijdschrifttitels in zo’n databank. Een beetje bibliotheek heeft dus al snel een collectie van 40.000 ejournals plus een paar duizend ebooks.

Terug naar de term ‘digitale collectievorming’. Zie je het probleem?

Met geen mogelijkheid kun je op titelniveau aan digitale collectievorming doen! Ten eerste gaat het simpelweg om teveel titels, maar belangrijker nog: de inhoudelijke samenstelling van databanken wordt volledig bepaald door contentleveranciers. Voor de bibliotheek beperkt digitale collectievorming zich tot het samenstellen van de digitale collectie op databank-niveau. Erg veel eer valt daarin niet te behalen, het gros van de universiteits- en hogeschoolbibliotheken is geabonneerd op grotendeels dezelfde databanken. Digitale collectievorming is ten opzichte van fysieke collectievorming feitelijk niet veel meer dan een administratief proces.

Mijn vraag is nu, dames en heren bibliothecarissen, hoe hebben wij het ooit zover kunnen laten komen?

Dit artikel is eind 2010 verschenen in Digitale Bibliotheek, jaargang 2, nummer 8.

Een eigen Library Dashboard met grafisch schitterend vormgegeven interactieve kerncijfers over de bibliotheek. Het kán een sterk marketinginstrument zijn waarmee je tot in detail de sterke punten kunt etaleren. Dus… verzamel de statistieken en ga aan de slag!

Lees het volledige artikel hier.

Rondom de door Christian in gang gezette blogkermis had ik wel enige activiteit gesignaleerd, maar mijn door drukte ingegeven ultrakorte aandachtsspanne stond alleen wat vluchtig koppensnellen toe. Over de blogkermis-vraag zelf had ik ook niet echt nagedacht, behalve dan dat mijn antwoord zonder twijfel ‘ja’ zou zijn. Natuurlijk mag je een internetbron gebruiken. Gisteren wist Wilma (aka @wbk500) me via Twitter bij de discussie te betrekken door me te wijzen op het stemformulier op de blog van Annemarie. Ook daar was mijn antwoord direct ‘ja’, maar ik voelde inmiddels wel de behoefte om dat antwoord in iets meer dan 140 tekens toe te lichten.

Een mooie gelegenheid om mijn blog weer eens uit de winterslaap te halen. Even strekken nog, en daar gaan we.

De vraag of je een internetbron mag gebruiken is eigenlijk te ruim gesteld. Je kunt ‘m namelijk op vele manieren interpreteren. Zo heb je de juridische benadering, het auteursrecht is daarin een belangrijk element, maar ook zou je de vraag kunnen stellen vanuit de (af)studerende student, mogen in het afstudeerwerkstuk internetbronnen geciteerd worden? De grondvraag die hieraan vooraf gaat, is wellicht nog belangrijker: wat is dat precies, een internetbron?

Daarover kun je van mening verschillen, in mijn optiek vallen echt alle vormen van online content onder de noemer ‘internetbron’ en daarbij maak ik geen onderscheid tussen openbare en afgeschermde content. Voor mij kan een youtube-filmpje of een bittorrent-file een internetbron zijn, evenals een met wachtwoord afgeschermd beleidsdocument op een overheidssite. Dat is waarschijnlijk flink afwijkend van de gemiddelde definitie, die ongeveer zo zal luiden: ‘bij internetbronnen moet het gaan om openbare- via het web te benaderen content’. En die content, dat is dan vooral tekst-georienteerde content.

Zouden we mijn definitie hanteren, dan wordt het beantwoorden van de vraag ’u gebruikt een internetbron; mag dat?‘ nog eens een stuk complexer. Of misschien ook niet, want stel jezelf eens deze vraag: Mag je een illegale bittorrent-file gebruiken als internetbron? Ja, dat mag, tenminste zolang dat wettelijk is toegestaan. En eigenlijk geldt dat voor alle content; zolang je geen wetten overtreed, mag het gebruikt worden. Of dat in alle omstandigheden en voor alle doeleinden ook echt wenselijk is, dat is weer een heel andere vraag.

“Dit zouden we moeten opschrijven”, dacht ik regelmatig tijdens de iFontys Media Roadshow. Eind september was ik samen met collega Erik Oomen een week lang onderweg om de grotere mediatheeklocaties van Fontys te bezoeken. Eigenlijk vooral om de mogelijkheden van een zestal mobiele devices te demonstreren, maar de vele gesprekken met studenten, docenten en andere geïnteresseerden hebben ons ook weer veel stof tot nadenken gegeven.

Bijvoorbeeld over de kansen en mogelijkheden van mobiele devices in een informatierijke onderwijsomgeving, maar ook over de zeer beperkte beschikbaarheid van digitale studieboeken en de vele technische obstakels waardoor docenten gehinderd worden. En over de mediatheek, welke rol zou die kunnen hebben op dit gebied en welke (nieuwe) expertises horen daar dan bij? Kortom, veel input vanuit allerlei verschillende perspectieven, echt héél veel om over na te denken.

En wat kun je dan beter doen om dat alles een beetje te ordenen? Juist, dan gaan we het opschrijven. Voor het december-nummer van Digitale Bibliotheek schreven Erik en ik samen het artikel ‘Meet the mobiles’. Het artikel is, met dank aan uitgever Essentials, nu gratis te downloaden via www.digbib.nl. 

Gisteravond mocht ik in Den Bosch voor het Zuidelijk Informatie Netwerk een presentatie verzorgen over een wel heel actueel onderwerp, namelijk het ontwikkelen van de digitale bibliotheek in tijden van financiële tegenwind. Het werd een interessante avond, met een klein maar actief betrokken publiek. Voor wie er niet bij was, gelukkig hebben we de slides nog:

Ik woon op fietsafstand van mijn werk (wat niet wil zeggen dat ik ook werkelijk dagelijks fietsend naar mijn werk ga) en voor afspraken buiten de deur neem ik bij voorkeur de trein. Dagelijks in de file staan hoef ik dus niet, maar als automobilist in Eindhoven toch vaak genoeg om me aan te melden voor de proef Spitsmijden in Brabant.

Aanmelden was vrij simpel, email-adres en kentekengegevens invullen en dan wachten op antwoord. Dat kwam vandaag en zag er zo uit:

Vriendelijk dank voor uw interesse in de proef Spitsmijden in Brabant. Om deelnemer te kunnen worden van Spitsmijden in Brabant moeten wij uw kenteken gemiddeld minstens vier keer per week in ’s-Hertogenbosch of Eindhoven hebben gesignaleerd; minstens twee keer in de ochtendspits (’s-Hertogenbosch) of de avondspits (Eindhoven). Uit de registraties van onze camera’s blijkt dat uw kenteken niet vaak genoeg tijdens de spits in het Paleiskwartier, op de Onderwijsboulevard, in het centrum van ’s-Hertogenbosch of binnen de ring van Eindhoven is gezien. U kunt daarom helaas geen deelnemer worden van deze proef.

Afgewezen als deelnemer dus, geen € 100 bonus per maand als beloning voor rijden buiten de spitsuren. Daar ging het me niet echt om, maar ik vond dat beloningssysteem wel een sympathiek idee. Bijna had ik de mail al richting archief gedirigeerd, maar die ene zin bleef net even te lang in mijn hoofd zitten: ’Uit de registraties van onze camera’s blijkt dat uw kenteken niet vaak genoeg tijdens de spits in het Paleiskwartier, op de Onderwijsboulevard, in het centrum van ’s-Hertogenbosch of binnen de ring van Eindhoven is gezien.‘

Huh? Even nadenken over wat dit betekent. Onze overheid registreert voor dit project dus op meerdere plekken kentekenplaten van passerende auto’s. Om precies te zijn, voor deze proef hangen er maar liefst 23 camera’s in Eindhoven en 17 in Den Bosch. Die gegevens worden opgeslagen in een database, blijkbaar voor langere tijd. En het moet gezegd, de website is daarover wel transparant:

Tijdens Spitsmijden in Brabant worden gegevens verzameld, beheerd en verwerkt voor het werven van deelnemers en het meten en analyseren van hun reisgedrag. Dit alles conform de Wet bescherming persoonsgegevens. De Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) heeft bij het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) een algemeen gecombineerde melding (onder nr. 1075161) voor het uitvoeren van kentekenregistraties en gegevensuitwisseling voor verkeersonderzoeken.

Keurig volgens de regels, zo lijkt het. Toch klopt het ergens niet. Had ik me niet vrijwillig aangemeld en zou ik niet zijn afgewezen, dan had ik nooit geweten dat mijn kentekengegevens stelselmatig worden vastgelegd. Ik had dan nooit geweten dat de RDW precies kan nagaan waar, wanneer en hoe vaak mijn auto in Eindhoven of Den Bosch wordt gesignaleerd. Nu kun je zeggen dat wie niets te verbergen heeft, zich hierover niet druk hoeft te maken, maar voor je het weet ben je ook een terrorist.

En dan nog wat; als voor iedere passerende auto toch al zoveel gegevens worden vastgelegd, kunnen de knappe koppen bij de RDW dan niet zelf met oplossingen komen? Gewoon even tellen hoeveel auto’s elke ochtend bijvoorbeeld de poorten van Philips Eindhoven passeren en hetzelfde voor Heineken in Den Bosch. Help die bedrijven om de juiste maatregelen te nemen, zoals serieuze aandacht voor het nieuwe werken. Het is maar een ideetje, maar leest u mee Big Brother?

Het idee leek zo simpel; ik ga bijna op vakantie én ik kan deze zomer beschikken over een apparaat met eReader capaciteiten, dus laat ik voor de aardigheid eens even grasduinen in de collectie eBooks van de openbare bibliotheek.

Die gedachte blijkt nu achteraf toch wat naïef geweest te zijn, want twee dagen en een intensieve speurtocht verder heb ik nog steeds geen flauw idee.

Of nee, da’s niet helemaal waar, één ding heb ik na wat rondklikken intussen wel door. Ik weet nu dat het gaat om een product van NBD/Biblion genaamd ePortal. Een tikkie vreemd, want alles is gewoon ondergebracht bij Netlibrary. Maar oké, ePortal dus, daar zal wel een reden voor zijn. Het belangrijkste weet ik echter nog altijd niet; welke titels zitten er in de ePortal collectie?

En wat ik ook wel wil weten; hoe groot is die collectie eigenlijk? Zitten er actuele titels bij? Kan ik ze bij mijn lokale bibliotheek lenen? Of via een andere? 

Verder lezen...