Metadata
(4.5) Van wie is deze blog eigenlijk?
Gisteren bij het seminar HBO en Open Access werd ook een sessie georganiseerd rondom het thema auteursrecht. Ik was niet bij die sessie, maar heb wel de forumdiscussie daarna gevolgd. Een deel van die discussie spitste zich toe op de zogenaamde ‘eigendomskwestie’, ofwel, wie is auteursrechthebbende? Anders dan in de universitaire wereld ligt het auteursrecht niet bij de auteur, maar bij de HBO-instelling. Op www.surf.nl/auteursrecht staat hierover het volgende:
Volgens de CAO heeft uw werkgever de rechten op al het materiaal dat de werknemer heeft gemaakt, indien de werknemer dit gemaakt heeft bij de uitoefening van zijn functie of ten bate van de werkgever (artikel E-7 Auteursrechten en industriële eigendom’ van de collectieve arbeidsovereenkomst voor het hoger beroepsonderwijs 1 augustus 2007 tot en met 31 juli 2010).
Nu werden de forumleden Huib de Jong (CvB HU) en Kristel Baele (CvB HAN) het over dit onderwerp niet eens met het publiek, ook wel logisch gezien de tegengestelde belangen. Vooral Huib de Jong was erg stellig in zijn standpunt, de instelling is volgens hem volkomen terecht eigenaar van alle materiaal wat door de medewerkers geproduceerd wordt, of dat nu gebeurt onder werktijd of op de camping. Medewerkers in het HBO krijgen een prima salaris (oh?), wie bovenop de reguliere taak ook nog eens bijdraagt aan kenniscirculatie kan door de instelling extra beloond worden, maar de instelling is eigenaar van alles wat HBO-medewerkers produceren.
Daar heb ik toch even een nachtje over moeten slapen. Want als dat werkelijk zo is, en als die CAO-bepaling strikt zou worden toegepast, van wie is deze blog dan eigenlijk?
Bij twijfel: duidelijk afspreken met je werkgever dat datgene wat je op je blog schrijft persoonlijk werk is.
In praktijk blijft het een beetje ingewikkeld omdat niet alles wat je hier schrijft ook daadwerkelijk strikt persoonlijk is.
Gisteren was je er niet in je privé tijd maar namens je werkgever. Van de andere kant heb je ook een product voor het interne/officiële blog afgeleverd. Dus een werkgever zal er waarschijnlijk minder moeite mee hebben om het dan ook minder “strikt” te zien.
Artikel E-7 wordt bepaald niet toegepast door hoger onderwijsinstellingen. Sterker nog, de jurist van de HU zat wel bij de workshop in kwestie (net als ik zelf overigens) en pleitte nog stevig voor het promoten van OA zonder de grijze gebieden te tackelen. Met grijs gebied ging het hier om de vele voorbeelden van docenten of andere werknemers van hogescholen die boeken schrijven over hun vakgebieden (in opdracht van uitgevers) en deze exploiteren. Dit valt in de meeste gevallen wel degelijk onder E-7 en de instelling heeft in die gevallen het auteursrecht.
Zo zijn er nog wel wat zaken te benoemen (het beschikbaar stellen van lesmateriaal al dan niet digitaal bijv.) die in de Open Access jubelstemming van gisteren eigenlijk onbesproken bleven maar al wel oude voorbeelden zijn van gewoonterecht en een cultuur van juist niet willen delen.
De werkgroep auteursrechten en hbo stelde ook voor een raamwerk te maken voor een instellingsbeleid op dit gebied zodat je als instelling duidelijk kunt maken hoe het omgaat met het intellectuele eigendom van de eigen studenten en medewerkers, en wat het vervolgens dus verwacht van deze medewerkers. Overigens is dit beleid dan wel ondergeschikt aan de Auteurswet en CAO maar het zou de plek moeten zijn om juist een gunstig klimaat te creeren voor het publiek toegankelijk maken en delen van je kennisproducten.
Blogs hebben we nooit besproken trouwens (ik zit ook in de werkgroep) maar a. is dat bijzonder onwaarschijnlijk toepasbaar als het niet om een intranet weblog gaat, b de link met het uitoefenen van je functie als clausule in E-7 bijzonder slecht te maken is tenzij je bloggen als taak in je functieprofiel hebt en c. er geen expliciete afspraken zijn tussen jou en je instelling bijv. via een blog beleid. Daar boven op wordt auteursrecht bijna alleen toegepast daar waar het om exploitatie gaat en er dus monetaire belangen spelen. Met een prive geclaimd domein, eigen naam als domeinnaam en geen exploitatie kan ik me werkelijk niet voorstellen dat het ooit een issue wordt.
Je boeken en artikelen zijn boeiender in dit opzicht. Tenzij je ze als freelancer in opdracht geschreven hebt (dan geldt artikel E-7 niet), dan zou je instelling wel degelijk een claim kunnen doen. Nu geldt dat voor honderden hoger onderwijs docenten al sinds vele jaren en tenzij het HBO de oorlog wil gaan verklaren met de eigen medewerkers zal ook die soep niet zo heet gegeten worden.
@Pierre: Nou, je kunt wel afspraken maken, maar in de CAO is dus al vastgelegd dat alles wat enigszins werkgerelateerd is toebehoort aan de instelling die jou salaris betaalt. Dat betreft dus ook 95% van wat jij op jouw blog schrijft. Ik vind dat nogal wat.
@Gerard: nee, want ik heb met mijn baas afgesproken dat wat ik op mijn weblog schrijf privé is. Mijn weblog wordt als gevolg daarvan ook buiten mijn beoordelings- en functioneringsgesprekken gehouden. Het feit dat ik een blog bij hou is daardoor iets dat expliciet niet onderdeel is van het uitoefenen van mijn functie.
Dat geldt ook voor de boeken waar Raymond het over heeft. Als je een boek wilt gaan uitgeven is het belangrijk om vooraf met je werkgever af te spreken of/dat jij dat in eigen beheer uitgeeft. De CAO staat toe dat een werkgever dat afspreekt.
Afspraken zijn niet eens nodig voor je weblog volgens mij. De kern van E-7 is de zinsnede ‘in de uitoefening van de functie’ en die zal primair bedoeld zijn om duidelijk te maken dat ontwikkeld lesmateriaal en publicaties van docenten/onderzoekers eigendom zijn van de instelling waarvoor deze werkzaam zijn. Als jij een boek over breien schrijft dan is het duidelijk dat je instelling geen rechten kan doen gelden. Je kunt hoogstens ruzie krijgen als je dat boek onder werktijd geschreven is maar dat is arbeidsrecht wat je dan mag ontleden
Rechten hebben en rechten toepassen zijn ook 2 verschillende dingen. Iedereen snapt dat als je instelling aan de haal gaat met ‘jouw’ kennisproducten, jij minstens niet meer gemotiveerd bent ooit nog wat nieuws te bedenken en in het slechtste geval een andere werkgever zoekt die beter snapt hoe je met intrinsieke motivatie om moet gaan.
Persoonlijk zou ik het geweldig vinden als mijn instelling het eigendom claimt van al mijn teksten op mijn blog. Dan weet ik dat tenminste iemand het nog leest (grapje) maar vooral omdat ik dan de vraag kan stellen wat het in hemelsnaam aan verschil maakt. Ik verdien er niks mee, ik verkondig bepaald niet de meningen of beleid van mijn instelling en de deur staat hoogstens open om dan de hostingskosten en gemaakte uren te declareren bij mijn werkgever. Ik zie wel voordelen
@Raymond: helder, ik maak me ook niet zozeer zorgen over de intenties van mijn werkgever. Ze zijn vast heel coulant en zeer waarschijnlijk ook totaal niet van plan om het eigenaarschap van de teksten op mijn blog op te eisen, maar ze kunnen het wel.
Die vanzelfsprekendheid waarmee een werkgever zomaar- zonder enige tegenprestatie, eigenaar is van alles wat uit mijn handen komt, met dat principe heb ik toch wel moeite.
@Pierre: je hebt gelijk dat je wel degelijk een afspraak kunt maken om de scheidslijn expliciet te maken zodat je blog ook niet aan je functioneren gekoppeld kan/mag worden.
De CAO (en Auteurswet) laat de ruimte open door aan te geven dat auteursrechten overdraagbaar zijn. In een afspraak kan dus impliciet geregeld worden dat je als werknemer sowieso zelf je rechten krijgt/houdt en dat is sowieso superverstandig om te doen als je een boek laat uitgeven over een onderwerp wat wel degelijk aan je dagelijkse werkzaamheden gerelateerd is. Een enkele hogeschool heeft dat in een instellingsbeleid dan ook zo geregeld als werknemers dit traject willen bewandelen.
Maar dat is ook niet zo: alleen als t uit hoofde is van je functie, dan wel.
Als je blogt voor je werk , tweet voor je werk / in opdracht van je werkgever dan wel: maar dan pak je t waarschijnlijk ook anders aan.
Oke, maar laat even het bloggen los als voorbeeld, stel nu dat ik in mijn vrije tijd een artikel schrijf, bijvoorbeeld over web 2.0 en bibliotheken. Daarvan zou je kunnen zeggen, dat heeft relevantie met mijn functie en dus is mijn werkgever automatisch eigenaar/auteursrechthebbende van die publicatie.
Ik heb daarvoor vele avonden over het web gesurft, research gedaan, allemaal buiten werktijd. Je zou evengoed kunnen zeggen dat je werkgever enorm profiteert van al die extra kennis die je daarmee opdoet. Dat zou toch eigenlijk al meer dan voldoende beloning moeten zijn voor de werkgever. Laat mij dan, als auteur van het stuk, tenminste ook auteursrechtelijk eigenaar zijn van mijn eigen kennisproducten.
@Gerard Een terechte mening maar het klopt dat E-7 juist stelt dat je werkgever automatisch auteursrechthebbende is in dit voorbeeld. Als je in je vrije tijd echter een uitgebreide set aan digitaal lesmateriaal gemaakt had, wat minstens zoveel voorbereiding kost trouwens, vind je dat dan wel redelijk dat je instelling daar de rechten van heeft?
Het hele ‘in eigen vrije tijd’ argument is een terechte emotie maar heeft (helaas?) geen enkele impact op dit artikel. De echte vraag in dit geval is ook meer wat je instelling doet met dat recht en niet zo zeer of ze dat recht hebben.
Ik heb meegemaakt dat bij een opleiding een docent een boek geschreven had en dit op de boekenlijst geplaatst had (en er dus zelf beter van werd). Vervolgens kocht de opleiding voor haar studenten toegang tot een digitaal bestand met lesmateriaal waaronder, jawel, datzelfde boek. Daar betaalt mijn instelling dan wel indirect 2x voor die sigaar uit de eigen doos.
Nu is dat geen reden om jou je artikel ‘af te pakken’ maar het illustreert wel de noodzaak dat er wat geregeld moet worden en geen enkele regel zal alle individuele voorbeelden kunnen afdekken. Dat was dan ook de uitspraak van Huib de Jong: dat je voor alle uitzonderingen altijd minimaal een hele heldere regel moet hebben en E-7 is wat dat betreft heel helder.
Wat mij aan het denken zet is ook de vraag hoever dat eigenaarschap van een organisatie van een blog dan reikt en als tweede of er in de CAO al afspraken zijn gemaakt over flexibel werken en zo nee, wat zegt dat dan over het eigenaarschap? Wat betreft het eerste: blogs zijn vaak een platform voor een levendige discussie met anderen die niet onder een bepaalde CAO vallen, net zoals dit met deze blog het geval is. Er onstaat ook een co-creatief nieuw inzicht / kennis, dat door de commentatoren ook meegenomen kan worden naar hun eigen platforms. Is de organisatie dan ook eigenaar van deze nieuwe kennis? Kunnen zij zonder toestemming van de commentator deze kennis zich dan ook toe-eigenen? Dat lijkt me niet. En gezien het feit dat er hoe langer hoe meer interactieve platforms ontstaan, ben ik benieuwd hoe men dat wil gaan oplossen bij de HBO’s.
Wat betreft het tweede aspect, er zijn voor zover ik weet nog nergens in de CAO’s afspraken gemaakt over tijd- en plaatsonafhankelijk werken en de rechten/plichten die daarbij horen. Mensen werken hoe langer hoe meer 24/7, net zoals ik nu op een regenachtige, niet werkdag meedoe aan deze discussie. Ik becommentarieer wel een onderwerp wat als werk gezien kan worden, maar het is een volstrekt persoonlijke mening die ik in mijn vrije tijd uit in een discussie met mensen die niet tot mijn werkkring behoren. Is dit commentaar dan eigendom van mijn werk? Vertegenwoordig ik hierbij mijn werk? Zo lang er geen duidelijkheid is over rechten en plichten bij flexibel werken en wie eigenaar is van kennis/informatie in een interactieve omgeving, kunnen werkgevers zich niet zomaar deze kennis in de vorm van blogs, reacties op allerlei fora toe-eigenen, omdat ook CAO’s en wetgeving momentopnamen zijn.
Vanochtend blogde ik hierover op mijn juridische blog. Ik denk dat het op zich wel rechtsgeldig is zoals het er staat, maar het gaat wel érg ver. Ik zou dus gaan aandringen op specifieke regelingen die gebalanceerder zijn.
De informatie op http://digitaalleermateriaal.kennisnet.nl/auteursrechten is ook interessant om door te lezen.
Juist dat aandringen op specifieke regelingen is wat de werkgroep auteursrecht en hbo/Surf voorstelde bij de bijeenkomst afgelopen donderdag. Een raamwerk voor instellingsbeleid maar ook het aandringen op toepassen en toekennen van de CC-by licentie aan kennisproducten die in het hoger onderwijs worden gefabriceerd.
Als volslagen leek op juridisch gebied lijkt me dat een goede koers. De kern van de CAO (volgens een jurist die ik sprak) is de formulering ‘tenzij anders wordt overeengekomen’ die je frequent tegenkomt. Maak een duidelijke afspraak, zoals Pierre die kennelijk al heeft, over je blog en dan lijkt me het adequaat afgedicht?
Blijft natuurlijk het principe nog steeds staan wie eigenaar van je blog is als je niets afgesproken heeft. Of je Hyves pagina als je daar werkgerelateerde informatie ventileert.
Dat “tenzij anders overeengekomen” klinkt heel mooi maar probeer het maar eens voor elkaar te krijgen. Want je directe leidinggevende heeft daar nog nooit van gehoord, de afdelingsjurist (als je die al 1 hebt) ziet geen bedrijfsbelang en de communicatiemensen moeten eerst beleid maken of werknemers überhaupt mogen bloggen. Ik vind het knap dat het Pierre gelukt is
Zonder afspraak staat de hoofdregel uit de CAO dat alles van de werkgever is dat “ten bate” van hem is. Je zou kunnen zeggen, deze blog levert hem niets op dus het is niet van hem, maar ik vind dat niet heel sterk klinken.
@Arnoud: klopt helemaal
Aan de andere kant, ik was samen met onze afdelingsjurist (die we toevallig hebben) op die bijeenkomst, heb een leidinggevende die mijn fratsen inmiddels kent
en dus hier wel van gehoord heeft.
Binnen onze instelling zijn er ook een paar blogs op het intranet waar ook al het een en ander over te doen is geweest qua beleid en censuur, dus ik denk dat ik mijn eigen weblog maar eens ter sprake ga brengen en daar een afspraak op papier voor ga proberen te maken. Een deel van mijn werkgerelateerde netwerk heb ik bijv. via mijn blog opgedaan en hoewel ik me over de teksten an sich niet veel zorgen maak, vind ik het wel een interessant genoeg punt om te benoemen.
Ik vraag me wel af welke beerput ik nu weer open trek intern maar dat zien we dan wel weer
@Raymond: Ik weet niet of je hetzelfde bedoelt, maar ik heb mijn blog voorzien van een CC-licentie, daarmee geef ik aan dat ieder die dat wil deze content mag hergebruiken. Dus ook mijn werkgever. Als die zoveel waarde hecht aan gebruiksrecht van door werknemers geproduceerde content, zouden ze bij het aannemen van nieuwe medewerkers contractueel kunnen vastleggen dat hun kennisproducten vrijgegeven moeten worden met een CC-licentie. Volgens mij hebben alle partijen dan wat ze willen.
@Gerard: dat laatste (vastleggen in de arbeidsovereenkomst) is precies wat het voorstel zou zijn, hoewel er tijdens de workshop al commentaar kwam op het verplichtende karakter. Ik denk echter dat als het hbo open access serieus wil nemen, men het niet vrijblijvend naar de eigen medewerkers kan doen. Als instellingen hun kennisproducten standaard onder een CC-by licentie vrij zouden (laten) geven, dan ben je wel van de hele discussie af en sla je vele vliegen in 1 klap.
Overigens kun je je weblog alleen van een CC licentie voorzien als je zelf ook de eigenaar bent. Als je de rechten niet hebt, kun je ze ook niet weggeven
@Raymond: en daarmee zijn we weer bij de vraag waarmee dit alles begon: van wie is deze blog eigenlijk? Ik ga er voorlopig toch maar even vanuit dat gerardbierens.nl van mij is.